Iconen en Mandala’s als meditatiemiddel

Iconen en mandala’s worden gebruikt bij meditatie.Beide universele symbolen worden als oefenmiddel gebruikt om de spirituele ontwikkeling te vergroten. Iconen zijn op hout voorgetekende en geschilderde bijbelse voorstellingen. Maar ook mandala’s, meditatieve wandkleden, fresco’s, muziek en mantra’s, worden als iconen beschouwd, mits ze onder vergelijkbare omstandigheden zijn gemaakt. Ze hebben in elk geval allemaal tot doel ons stil en verbonden te laten zijn met het hoogste goede.

groepswerkMandala betekent in het Sanskriet cirkel met een kern. Mandala’s worden evenals iconen al eeuwenlang gebruikt als meditatief hulpmiddel en zijn  beide vaak te zien in kloosters en kathedralen. De mandala is een universeel symbool dat staat voor alles wat leeft en een eenheid vormt.

Een intuïtief gemaakte Mandala’s geeft een duidelijk beeld van de belevingswereld van de maker en wordt zonder patroon vanuit het midden gemaakt. Maar evenals iconen kennen ook bepaalde mandala’s vaste motieven als uitgangspunt zoals de Tibetaans Boeddhistische. Deze geometrische mandala’s zijn een weerslag van de kosmos en hebben vanuit het goddelijk midden naar alle vier de windstreken poorten als ingang. Ook iconen helpen om bij dat stille midden te komen.

Iconen hebben duidelijke raakvlakken met andere religies en overtuigingen, zoals  bijvoorbeeld met de Boeddhistische (chakra) mandala’s, die evenals iconen voor iedereen als meditatiemiddel helend kunnen werken. De op wielen gelijkende chakra’s, de energiecentra binnen de aura, vindt je terug op iconen.
Bij heilige figuren op het icoon wordt het zesde chakra als derde oog ingeschilderd. Het vijfde chakra wordt als creatief geestelijk communicatie centrum vaak extra geaccentueerd. Het aureool, het zevende kruinchakra wordt ingetekend als hoogste symbool van verbondenheid.

spiritBij het tekenen van de halo in de icoon plaats je de passerpunt op het derde oog van de heilige, zo trek je de cirkelvorm als kroon van wijsheid rondom het hoofd. Mandorla’s, de amandelvormige aura zie je ook op bepaalde iconen. In twee van mijn meditatieve mandalawandkleden is het symbool ook verwerkt, zoals in ‘Mensbeeld’ en in het torahkleed ‘Bovennatuurlijk

De cirkel komt als oersymbool op iconen vaker voor. Het Christuskind bijvoorbeeld wordt in een medaillon voor het hart van MoederGod afgebeeld en de hemel wordt op bepaalde iconen als cirkel gesymboliseerd. Soms zijn de cirkels niet direct zichtbaar in een icoon. Toch zijn ze als belangrijk element in de opbouw van de totale voorstelling of  persoon ingebracht. Bijzonder is ook dat er cirkelvormige zijden textieliconen uit de 15e eeuw gevonden zijn waarbij technieken als borduren, weven en vlechten zijn toegepast. Symbolen die bij het  mandala’s maken gebruikelijk zijn.

Christus pantocratorIconen werken net als mandala’s toe naar een proces van heel worden en eenheidsbewustzijn. De creatieve meditatie bij het vervaardigen van mandala’s en iconen is gericht op het vergroten van je energie – en lichtkolom en helpt om het etherisch -, emotioneel en mentaal lichaam in harmonie te brengen. Bij ‘heel zijn’ gaat het om het verbinden van het hoofd met het hart, van links en rechts, van boven en onder. De kruisvormen en het slaan van een kruisje is bij verschillende religies een oud gebruik. Het kruis is een oud universeel symbool en bij vele culturen bekend.

Evenals in iconen worden in mandala’s allerlei kruisvormen als patroon en oersymbool  toegepast. Het kruis is vaak het symbool voor liefde, voor de verbinding van hemel en aarde, maar staat als symbool ook voor het lijden en opoffering. Het kruisteken is als bijzonder zegen – en handgebaar terug te vinden in het Christus icoon. Als attribuut is de kruisvorm te zien op iconen van aartsengelen. De achterliggende betekenis van het kruisteken is de hemel en aarde, Vader en Moeder God in jezelf en met elkaar te laten opgaan.

Als klein kind spraken de rituelen en muziek in de (St.Martinus) kerk, de beelden en schilderingen mij aan. In de magische belevingswereld van het kind is dat wellicht vanzelfsprekend, maar ook thuis had ik bijzondere gewaarwordingen waar ik weinig over sprak.

Nog steeds lijken, zeker op meditatieve momenten, beelden waar ik me mee verbind tot leven te komen. Of je dat nu zelf oproept in de geest of anderszins creëert als een illusie, de persoonlijke ervaring blijft van belang. Vooral op moeilijke momenten in het leven blijkt de intuïtie en het schouwen vanuit je hart een krachtig en helder hulpmiddel te zijn.

Bij het meditatief maken van wandkleden, mandala’s en iconen ervaar ik telkens weer hoe wezenlijk de verbinding is en zo haar werk kan doen. Gevoelens en gedachten verdiepen zich verder en krijgen telkens opnieuw, als een doorgaand verhaal, vorm in de cirkel.

Terug naar de inhoudsopgave

 

Share on Facebook0Share on LinkedIn0Pin on Pinterest0Tweet about this on TwitterShare on Google+0